شیوه اصفهانی

شیوه اصفهانی آخرین شیوه معماری ایران است. شیوه اصفهانی
در برگیرنده شیوه هایی است که در نوشته های غربی به شیوه صفوی،
افشاری، قاجاری و زند- قاجار نامیده شده اند.این شیوه کمی پیش
از روی کار آمدن صفویان از زمان قره قویونلوها آغاز شده و در پایان روزگار محمد شاه قاجار، دوره نخست آن به پایان می رسد.

دوره دوم آن، زمان پسرفت (انحطاط) این شیوه است، که در واقع
از زمان افشاریان آغاز شد و در زمان زندیان دنبال شد. ولی پسرفت
کامل از زمان محمد شاه آغاز شد و در دگرگونیهای معماری تهران و شهرهای نزدیک به آن آشکار شد.

البته در گوشه و کنار ایران، در شهرهایی که به دور از این روند بودند،
ساختمان های ارزشمندی ساخته شد، بویژه خانه های زیبایی که
زمان قاجاریان ساخته شده است. از آن پس دیگر شیوهای جانشین
شیوه اصفهانی نشد و با اینکه تلاش شد این رشته پیوسته در معماری ایران پاره نشود، اما دیگر معماری آن سیر و روند تکاملی پیشین را پی نگرفت.

خیابان چهار باغ در زمان صفویان ساخته شد. افزون بر ساختمانهای کنونی،
ساختمانهای دیگری در کنار آن بوده که در زمان قاجاریان از میان رفته اند.
آنچه روشن است اینکه این خیابان برای گردش بوده و کارکرد بازرگانی نداشته است
باغهای مشهور چهار باغ چنین بوده: باغ تخت، باغ کاج، بابا امیر، توپخانه، نسترن، بلبل، فتح آباد، گلدسته، کاووس خانه و پهلوان.

بازار اصفهان یکی از زیباترین بازارهای ایران است که در پشت قیصریه آغاز می شود و دارای دو اشکوب است.

دور نمای شهر اصفهان[(دوره صفوی)
دور نمای شهر اصفهان(دوره صفوی)

معماری

ویژگی های این شیوه چنین بررسی می شود.

۱- ساده شدن طرحها که در بیشتر ساختمان ها، فضاها یا چهارپهلو (مربع) هستند یا مستطیل.

۲-در شیوه آذری با بکارگیری یک هندسه قوی، طرحهای پیچیده ای ساخته شدند اما در شیوه اصفهانی، هندسه ساده و شکل ها و خط های شکسته بیشتر بکار رفت.

۳- در تهرنگ ساختمانها نخیر و نهاز (پیش آمدگی و پس رفتگی) کمتر شده ولی از این شیوه به بعد ساخت گوشه های پخ در ساختمان رایج تر شده

۴- همچنین پیمون بندی و بهره گیری از اندام ها و اندازه های یکسان در ساختمان دنبال شد.

۵- سادگی طرح در بناها هم آشکار بود.

نیارش

تنگی زمان و کم شدن معماران چیره دست در این شیوه کیفیت
ساختمان سازی را بسیار پایین آورد و دیگر ساختمانها را همچون گذشته پایدار و ماندگار نمی ساختند.
یکی از ویژگی های نیارشی در معماری ایران این بوده که معماران ما همواره به نشست
کلی ساختمان در روند ساخت و اثر آن بر نماسازی توجه داشته اند. می دانیم ساختمان به مرور زمان نشست می کند.
در شیوه رازی زبره و نما یا سفت کاری و نازک کاری با هم انجام می شد، یعنی کار، همچین می شد
و برای اینکه نشست یکسان پدید آید، زبره را با نما هشت و گیر یا با هم چفت و بست می کردند.

اما در شیوه آذری، چون در ساختن شتاب داشتنده،زبره و نما جداگانه ساخته می شدند.
این روش در شیوه اصفهانی نیز پی گیری شد و شاید از دید فنی روش درست تری بود.
همچنین در این شیوه همه گونه های تاقها و گنبدها بکار برده شد. گنبدهای گسسته میان تهی در بیشتر ساختمان های این شیوه به زیبایی دیده می شوند مانند:
گنبد مسجد امام اصفهان، گنبد مدرسه چهار باغ، گنبد مدرسه آقابزرگ کاشان و دیگر جاها.

 

مسجد-جامع-اصفهان
مسجد-جامع-اصفهان

آرایه

در شیوه اصفهانی از همه آمود های شیوه پیشین بهره گیری شد. ا
لبته بیشتر از کاشی خشتی هفت رنگ بجای کاشی تراش (معرق) بهره گیری شد.
برای نمونه در مسجد امام اصفهان (شاه) سر در آن کاشی تراش است
که شاهکار کاشی کاری است ولی در نماهای درونی آن چون روند ساخت آن به درازا کشیده شده بوده، کاشی هفت رنگ کار شده است.

برای بدست آوردن کاشی هفت رنگ (بر پایه یک نگاره اصلی) روی کاشی
سفید لعاب دار را نقاشی می کردند و رنگ می زدند و سپس در کوره می پختند
آنگاه کاشی پخته شده را به ترتیب نخست، روی کار می چیدند تا نگاره اصلی بدست آید. چون گمان می رفت کاشیها خوب از کار در نیایند، دو دسته کاشی می پختند.

در این شیوه افزون بر کاشی تراش، از آجر و چوب هم بگونه خمیده
بریده شده بهره می بردند که به آن قواره بری می گفتند.
نمونه آن در خانه جلفا (دانشکده فارابی) که پردوهای آسمانه آن همانند
پولک ماهی بریده شده است، یا در زمان ناصرالدین شاه در بالای درگاه ها، نیم دایره را با ابزار، قواره بری می کردند.

رنگ کاشی را از لاجورد می گرفتند که دارای رنگ های خانواده آبی بود، یعنی لاجوردی، سرمه ای، ماستی و آسمانی.
رنگ زرد و قهوه ای و خانواده آن چون رنگ حنایی را از رو سوخته می گرفتند. هنگامی که این کار کنار گذاشته شد
رنگ زرد زشتی را کار می کردند که در ساختمان های قاجاری مانند کاخ گلستان و دیگر ساختمان ها یافت می شود و دیگر آن زرد لیمویی زمان صفویان از میان رفت.

مدرسه چهار باغ اصفهان
مدرسه چهار باغ اصفهان

درباره‌ی محیا میرکاظمی

همچنین ببینید

شیوه آذری

شیوه آذری شیوه آذری،سرزمین آذربایجان در معماری ایران در رده نخست اهمیت جای دارد. چرا …

مزار امیر ارسلان جاذب

شیوه رازی

شیوه رازی شیوه رازی چهارمین شیوه معماری ایران است که همه ویژگی های خوب شیوه …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *