شیوه آذری

شیوه آذری

شیوه آذری،سرزمین آذربایجان در معماری ایران در رده نخست اهمیت جای دارد.
چرا که سه شیوه معماری ایران پارسی، آذری و اصفهانی از آنجا سرچشمه گرفته
و به سراسر کشور رسیده است. در شیوه پارسی، هنگامی که قوم آریایی کوه های
آرلن را پشت سر می گذاشتند تا به جنوب سرزمین ایران رهسپار و ماندگار شونده سر راه
خود ستاوندهای چوبین و شبستان ها و نهانخانه های دور بسته و کوشکی آذربایجان را پسندیدند
و چون ارمغانی، نخست به سرزمین آنشان و سپس به سرزمین پارس بردند و با آن شیوه، همراه
با برگیره از شیوه های گوناگون ملت هایی که به پیروی پارسیان در می آمدند، شیوه تازه ای پدید آوردند
که شیوه پارسی نام گرفت و از آغاز شاهنشاهی ایران تا پایان روزگار هخامنشیان (و حتی اندکی پس از آن)برای ساختن کاخ ها و کوشک ها به کار گرفته می شد.

معماری

شیوه آذری دارای دو دوره ایست : دوره نخست از زمان هولاکو و پایتخت شدن مراغه
و دوره دوم آن از زمان تیمور و پایتختی سمرقند آغاز می شود. در دوره د که معماران
بزرگی چون قوام الدین شیرازی و پسرش غیاث الدین و زین العاد شیرازی، در خراسان بزرگ بکار گمارده شدند و سازنده ساختمان های بزرگی آنجا بودند.

ویژگی های زمانی در این شیوه بسیار کارساز بود. در آن زمان نیاز به ساخت
ساختمان های گوناگونی بود که باید هرچه زودتر آماده می شدند. از همین رو
در روند ساختمان سازی شتاب میشد. پس به پیمون بندی و بهره گیری از عناصر یکسان(مانند کاربندی در سازه و آرایه)روی آوردند تا دستاوردشان باندام و ساز وار باشد.

یکی از ویژگی های دیگر معماری این شیوه بهره گیری بیشتر از هندسه در طراحی معماری است.
گوناگونی طرح ها در این شیوه از همه بیشتر است. بهره گیری از هندسه و تنوع در طراحی در تهرنگ
ساختمان در نهاز” یعنی بیرون زدگی در کالبد و نخیر یعنی تو رفتگی در آن نمودار میشود.

مدرسه الغ بیک در سمقند
مدرسه الغ بیک در سمرقند

نیارش

در شیوه آذری دگرگونی هایی در نیارش ساختمان رخ داد. در دوره نخست
آن که زمان آمیختگی شیوه های پیشین با معماری بومی آذربایجان بود، از
چفد کلیل آذری که در آن سرزمین روایی بود بهره گیری شد. این چفد در همه جای ایران به همین نام به کار رفت.

همچنین در این شیوه چفد پنج او هفت را دگرگون کرده و گمان کردند
که این نام از نسبت۵/۷ گرفته شده است. از این رو چفد را به گونه ای زدند
که نسبت افراز به نیم دهانه، پنج به هفت میشد. چفد بدست آمده پایداری
چند پنج او هفت را نداشت و زیر بار، ترک برمی داشت. این نادرستی سپس از سوی قوام الدین شیرازی و زین العابدین شیرازی درست شد.

در این شیوه چفد چمانه نیز بسیار بکار رفت. چفد پایه در تاق آهنگ ایوان مسجد جامع یزد، چمانه است. گنبدی که با چفد چمانه زده می شود سبویی نام دارد. گنبد سلطانیه سبویی است.

مسجد-جامع-یزد
مسجد-جامع-یزد

آرایه

در شیوه رازی، آجرکاری نماسازی همراه با سفت کاری انجام می شدو ساختمان پایدارتر و نماسازی آن ماندگارتر در می آمد.
اما در شیوه آذری، نخست ساختمان با خشت یا آجر و سنگ لاشه یا کلنگی،
با شتاب و بگونه زبره (بدون نما)سفت کاری می شد.
سپس آمود و نماسازی به آن افزوده می شد که یا با پوسته ای ازآجر،
گره سازی آجری و گل انداز و رگچین بود یاباگچ، اندود و نقاشی روی آن میشد.
گاه نیز گره سازی آجری با کاشی و گره سازی در هم (معقلی) برای آمود بکار می رفت.

کم کم از کاربرد آجر کاسته شد و جای آن را کاشی (سفال لعابدار) و سفال نگارین با نگاره برجسته (مهری) گرفت.

یکی دیگر از گونه های آمود، کاشی تراش یا معرق بود که تا پیش از آن کمتر بکار رفته بود.
کاشی تراش یا معرق کاری در این شیوه بسیار پیشرفت کرد سپس در دوره دوم این شیوه
بهره گیری از کاشی هفت رنگ و کاشی خشتی در برخی ساختمان ها باب شد.

گونه های دیگر آمود در خراسان بزرگ یافت شده است.
به هنگام بازسازی برخی ساختمان ها که بر اثر زمین لرزه یا دلیل دیگر ویران شده بودند،
پس از اندود تازه با گچ، رویه آن را شیاری می انداختند و همانند آجر کاری در می آوردند.

آرایه هایی از خط بنایی
آرامگاه الجاتیو

درباره‌ی محیا میرکاظمی

همچنین ببینید

شیوه اصفهانی شیوه اصفهانی آخرین شیوه معماری ایران است. شیوه اصفهانی در برگیرنده شیوه هایی …

مزار امیر ارسلان جاذب

شیوه رازی

شیوه رازی شیوه رازی چهارمین شیوه معماری ایران است که همه ویژگی های خوب شیوه …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *