دژ

دژ

در گذشته در کنار بسیاری از آبادیها و شهرها یک دژ یا قلعه بوده است. بویژه آبادیهایی که در پیرامون کویرهای ایران است. این دژها هنگامی که آبادی با ناآرامی و ناامنی روبرو میشد، پناهگاه مردمی شده است. یکی از بزرگترین و مشهورترین آنها ارگ بم است که به راستی یک شهر بزرگ در یک قلعه است.

دژها را در کنار جاده ای که به روستا می رسیده می ساخته اند. هر دژ ایک دروازه داشته که روی آن بالاخانه یا بروار بوده است. بروار، اتاقی آراسته برای پذیرایی از یک مسافر محترم بوده است. در دوسوی درگاه، دو برج بوده که با پلکانی از آن بالا می رفتند. در پس درگاه، دالانی بوده که به میانسرا می رسیده است. اندازه میانسرا بستگی به شمار مردمی داشته که در دژبوده اند.

ارگ بم


ساختار دژ

هر دژ دارای چندین اتاق و حجره بوده است، دست کم شش حجره. دالان دژ همچون یک بازار چه بوده و چند دکان داشته است. دژها گاه دارای یک اشکوب و گاه دو اشکوب بوده اند. اشکوب همکف انبار آذوقه، و نیز آغل های رستوران و گاو و گوسفند داشته است. در اشکوب دوم، خانه های مردم بوده است. خانه ها پشت به پشت به هم می چسبیدند و به همراه گذرها و کوچه ها گونه ای بافت شطرنجی درست می کردند. کوچه ها در اشکوب همکف، سرپوشیده بودند، ولی در بالا، برخی کوچه ها سرباز و برخی سرپوشیده بودند. هر دژ، خزانه ای از آب و یک پا کنه یا چاهی داشته که از آن آب بر می داشتند.

در برخی دژها، گاه دو یا سه دژ درون یکدیگر ساخته می شدند. مانند ارگ بم. برای نمونه در زمان صفویان، هنگامی که بر گرد شهر تهران بارو ساخته میشد، یک ارگ درون آن با برج و باروی جداگانه ساخته شد و یک خندق هم گرد آن کنده شد.دژها گاه گسترده هستند و پانزده یا شانزده برج گرداگرد خود دارند و همانند یک شهرک با خانه های بزرگند و مانند خانه ها گاه چهار چفته (چهار صفه) هستند. بدین گونه که چهار ایوانچه در چهار سوی یک فضای کانونی و چهار اتاق در چهار گوشه ساختمان قرار داشته که یکی برای مهمان، دیگری آشپزخانه و یکی هم دکان بوده است.

دژ کهن

یکی از دژهای کهن، دژ گرداگرد آتشکده آذرگشنسب در تخت سلیمان است. این دژ باروهای ستبری دارد، به گونه ای که می توان بالای آن اسب راند. مانند باروی گرداگرد دژ بیشاپور که از زمان شاپور نخست، پسر اردشیر ساسانی در نزدیکی کازرون بر جا مانده است. در گذشته های دور، برجهای آن بسیار نزدیک به هم ساخته شده بود. سپس در بازسازی، آنها را ایک درمیان ویران کرده اند که آثار آن دیده می شود.


آتشکده آذرگشنسب





درباره‌ی محیا میرکاظمی

همچنین ببینید

بازار وکیل شیراز

بازار

بازار ساختمانهای ویژه را در معماری سنتی می توان در دو بخش بررسی کرد: ساختمانهای …

آرامگاه قدیمی کوروش

آرامگاه

آرامگاه در این بخش سعی می شود مروری داشته باشیم بر گونه های مختلف آرامگاه …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *