خانقاه

خانقاه

خانقاه در گذشته خانه ای موقتی و همگانی برای کسانی بوده که سرپناهی نداشته اند.عارفان آن را به ساختمانی می گفتند که در آن گرد هم می آمدند و آموزش و درس داشتندیا حلقه ای تشکیل می دادند و مجلس وجد و سماع برگزار می کردند. آنها همچنین خانه های بزرگیدرون یکچهار دیواری داشتند که به آنها حضیره می گفتند. برخی عارفان، جایگاهی ویژه خود داشته اند که مریدانشان در آن گرد می آمدند و به آن لنگر می گفتند. لنگر به معنی منزلگاه است. نمونه های آن لنگر “ماهان” در کرمان یا لنگر جام در مشهد بوده است.

خانقاهها را گاه در بیرون از شهر در جاهای دنج و آرام و خوش آب وهوا می ساخته اند. به این خانقاهها رباط می گفتند. رباطها دارای یک زاویه یا گوشه دنج بوده اند که در آن زاهدان به چله نشینی و عبادت می پرداختند و گاه بسیار دور افتاده بوده اند. براستی نام رباط برازنده آنها بوده است. آنها مانند کاروانسرایی بوده اند که بر سر راهها ساخته می شد، و با همه اینها ساختمانی ساده و بی پیرایه بوده اند.

 

خانقاه_مولانا
خانقاه_مولانا

گوشه

ساختمانهایی چون گوشه یا زاویه در جاهایی دور دست و پرت ساخته می شدند.مانند زاویه خمین که کنار چشمهای پر از ماهی های زیبا و رنگارنگ ساخته شده بود.گفته می شد که ماهی ها خوردنی نیستند و مقدس هستند. این گوشه، اتاق کوچکی با یک ایوان و بسیار ساده است نمونه دیگر، زاویه یزد است که سادگی نخستین را از دست داده و به صورت یک آبادی در آمده است. زاویه هایی مانند اینها یا چله خانه ها در جاهای گوناگون ایران پراکنده هستند. به ویژه در کوهستانها، غارهایی از پیش از اسلام بازمانده که زیارتگاه شده است.
در کوههای یزد، غاری است که آب از آسمان آن می چکد و در سنگهایی گرد می آید. مردم براین باورند که هرچهاز آن آب برداشته شود، کم نمیشود.

این زاویه، چله خانه بوده است. درختی دراین غار سبز شده که به دنبال نور از دهانه غار بیرون زده و چشم انداز زیبایی را پدید آورده است. طرح معماری خانقاه به طور کلی همانند رباط و کاروانسرا بوده است.
یک میانسرا و شماری حجره در گرداگرد آن. البته در خانقاههای بزرگتر مانند ماهان یا اردبیل یا صوفی آباد سمنان و اهر، یک تالار گردهمایی با گنبد خانه هم داشته است.

بزرگ ترین خانقاه

شاه نعمت الله ولی
شاه نعمت الله ولی

یکی از بزرگترین خانقاهها، خانقاه ماهان بوده است. یک میانسرا و حجره هایی که به آن باز میشده ودر پشت حجره ها، اتاقهای دیگری بوده که رو به باغ بیرون باز میشده است. چون در ماهان هوا سرد بوده هر دو اتاق درونی، با یک راهرو به هم و به دو اتاق بیرونی راه می یافتند. پس این راهرو به چهار اتاق راه داشته و یک میاندری بوده که نمی گذاشته یکباره هوای آزاد به اتاقها راه یابد.

ولی در جاهایی که هوا خوب بوده از ایوانچه جلوی اتاق برای رفت و آمد بهره گیری می شده است. در سرزمینهای سردسیر، مانند آذربایجان یا همدان یا همان ماهان، ایوانچه هم در جلوی اتاق نبوده و میان هر دو یا چهاراتاق یک دهلیز بوده که واسط میان بیرون و درون بودهاست. در وسط میانسراها حوضی بوده که به شکلهای گوناگون ساخته میشده، ولی هیچگاه به شکل بیضی نبوده است.هیچ کدام از خانقامها مناره و گلدسته ندارند. بجز خانقاه ماهان و اهر، مناره یک نشانه برای جایگاه گردهمایی مردم بوده است. مناره ها در کنار مسجد و دارالضیافه ساخته میشدند، و کمتر در کنار خانقاهها۔

 

درباره‌ی محیا میرکاظمی

همچنین ببینید

بادگیر ایران

بادگیر

بادگیر بادگیر از روزگاران دور در ایران زمین به کار گرفته شده و از نامهای …

کلیسا قدیمی

کلیسا

کلیسا واژه کلیسا از واژه یونانی اکلسیا برگرفته شده است و به معنای جماعت و …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *